คือ ถ้อยคำหรือข้อความสั้น ๆ ที่มีความหมายลึกซึ้ง เป็นคติสอนใจเพื่อแนะแนวทางว่าควรประพฤติหรือควรเว้นสิ่งใด มักเป็นประโยคที่สมบูรณ์และจบความในตัว
ความแตกต่างระหว่าง สุภาษิต คำพังเพย และสำนวน
• สุภาษิต เน้นสั่งสอนหรือให้ข้อคิดเตือนใจ (เช่น ตนเป็นที่พึ่งแห่งตน) • คำพังเพย เน้นเปรียบเทียบให้เห็นภาพหรือสะท้อนเหตุการณ์โดยไม่มีคำสอนตรง ๆ (เช่น วัวหายล้อมคอก) • สำนวน คือ ถ้อยคำที่มีความหมายโดยนัยหรือแฝง ไม่แปลตรงตัวตามคำศัพท์ (เช่น จับปลาสองมือ, น้ำขึ้นให้รีบตัก)
ตัวอย่างสุภาษิตไทยยอดนิยม
• ทำดีได้ดี ทำชั่วได้ชั่ว – ผลของการกระทำย่อมส่งผลต่อผู้ทำเสมอ • ตนเป็นที่พึ่งแห่งตน – ควรพึ่งพาความสามารถและความพยายามของตนเองก่อน • ช้า ๆ ได้พร้าเล่มงาม – ทำสิ่งต่าง ๆ อย่างรอบคอบและค่อยเป็นค่อยไป ย่อมได้ผลดี • กันไว้ดีกว่าแก้ – ป้องกันไม่ให้เกิดปัญหา ย่อมดีกว่าปล่อยให้เกิดแล้วค่อยแก้ไข • คบคนพาลพาลพาไปหาผิด คบบัณฑิตบัณฑิตพาไปหาผล – การคบเพื่อนส่งผลต่อชีวิตและอนาคต • ความพยายามอยู่ที่ไหน ความสำเร็จอยู่ที่นั่น – หากมีความตั้งใจและเพียรพยายาม ย่อมทำสำเร็จได้