1. ความเชื่อในดนตรีไทยและพื้นบ้าน
ความเชื่อในวงการดนตรีไทยเป็นการผสานคติความเชื่อแบบพุทธ พราหมณ์-ฮินดู และความเชื่อเรื่องผีบรรพบุรุษเข้าด้วยกัน เพื่อสร้างวินัยและความเคารพ
• ครูเทพและครูมนุษย์. นักดนตรีไทยให้ความเคารพ "ครูเทพ" ผู้ประสาทวิชา เช่น พระปรคนธรรพ (ครูแห่งเสียงเพลงและตะโพน) พระปัญจสิงขร (เทพแห่งเครื่องสาย) และพระวิศวกรรม (เทพแห่งการช่างและผู้สร้างเครื่องดนตรี) ควบคู่ไปกับครูมนุษย์ที่ล่วงลับไปแล้ว ซึ่งมักมีการจัดพิธี ไหว้ครูและครอบครู เพื่อความเป็นสิริมงคล
• ความศักดิ์สิทธิ์และข้อห้ามของเครื่องดนตรี.เชื่อกันว่าเครื่องดนตรีทุกชิ้นมีครูสิงสถิตอยู่ จึงมีข้อห้ามเด็ดขาดเรื่องการเดินข้ามเครื่องดนตรี หรือการวางเครื่องดนตรีไว้ในที่ต่ำ เพราะเชื่อว่าจะทำให้เกิดอาถรรพ์หรือเจ็บป่วย (ในแง่กุศโลบายคือการป้องกันไม่ให้เครื่องดนตรีเสียหาย)
• เพลงหน้าพาทย์และเพลงต้องห้าม. บทเพลงชั้นสูงอย่างเพลงหน้าพาทย์ (เช่น เพลงองค์พระพิราพ) ถือเป็นเพลงศักดิ์สิทธิ์ที่ห้ามต่อเพลงหรือบรรเลงเล่นโดยพลการ ส่วนเพลงที่ใช้ในงานอวมงคล เช่น เพลงชุดตะโพนมอญ หรือเพลงเรื่องทำขวัญและงานศพ มักจำกัดการฝึกซ้อมและการบรรเลงไว้เฉพาะในเขตวัดเท่านั้น
• ดนตรีกับการรักษาและพิธีกรรม. ในวัฒนธรรมพื้นบ้าน ดนตรีถูกใช้เป็นสื่อกลางติดต่อกับสิ่งศักดิ์สิทธิ์และวิญญาณเพื่อปัดเป่าโรคภัย เช่น พิธีรำผีฟ้าในภาคอีสาน หรือการใช้ดนตรีประกอบการบวงสรวงและพิธีกรรมทางศาสนา
2. ความเชื่อในดนตรีสากลและอารยธรรมโบราณ
ในอารยธรรมตะวันตกและยุคโบราณ ดนตรีมีความเชื่อมโยงกับพลังเหนือธรรมชาติ จิตวิญญาณ และความเชื่อโชคลางของนักดนตรีเช่นกัน
• การสื่อสารกับจิตวิญญาณและเทพเจ้า. ชาวกรีกโบราณเชื่อว่าดนตรีมีพลังในการเยียวยาจิตใจและเชื่อมโยงกับความกลมกลืนของจักรวาล ทั้งยังยกย่องศิลปินนักขับร้องว่าเป็นดั่งทูตสวรรค์ (Minstrel) ขณะที่ในยุคโบราณมักใช้เสียงกลองและเครื่องเคาะเพื่อขับไล่สิ่งชั่วร้ายและปลุกใจในการสู้รบ
• อาถรรพ์หมายเลข 9 (Curse of the Ninth). ในวงการดนตรีคลาสสิกตะวันตก มีความเชื่อเรื่องอาถรรพ์ที่ว่าคีตกวีผู้ยิ่งใหญ่มักจะเสียชีวิตหลังจากประพันธ์ซิมโฟนีหมายเลข 9 จบลง เช่น ลุดวิก ฟาน บีโธเฟน (Ludwig van Beethoven), ฟรันซ์ ชูเบิร์ต (Franz Schubert) และอันโตนิน ดโวชาค (Antonín Dvořák)
• สัญลักษณ์แห่งความโชคร้ายบนเวที. นักดนตรีสากลบางกลุ่มมีความเชื่อโชคลางคล้ายกับวงการละครเวที เช่น การห้ามผิวปากหลังเวทีการแสดง เพราะเชื่อว่าจะนำความโชคร้ายหรือทำให้การแสดงล่ม หรือความเชื่อเรื่องการวางโน้ตเพลงตกพื้นแล้วต้องเหยียบก่อนหยิบขึ้นมาเพื่อแก้เคล็ด
• ตำนานการขายวิญญาณให้ปีศาจ. ในโลกดนตรีบลูส์และคลาสสิก มีตำนานเล่าขานถึงนักดนตรีที่มีฝีมือเก่งกาจเหนือมนุษย์ว่าอาจทำสัญญากับปีศาจแลกกับพรสวรรค์ เช่น ตำนานของโรเบิร์ต จอห์นสัน (Robert Johnson) นักดนตรีบลูส์ระดับตำนาน หรือ นิกโกเลาะ ปากานีนี (Niccolò Paganini) นักไวโอลินอัจฉริยะ
|