หมวดหมู่ : ภาษาไทย
เรื่อง : วรรณคดีและวรรณกรรม
blog : poon
ระดับ : [ มือใหม่ ]
อ่าน : 3
ศุกร์ ที่ 20 เดือน พฤศจิกายน พ.ศ.2569
พิมพ์  

กาพย์เห่เรือ เป็นวรรณคดีเอกสมัยกรุงศรีอยุธยาตอนปลาย ผลงานของ เจ้าฟ้าธรรมธิเบศรไชยเชษฐ์สุริยวงศ์ (เจ้าฟ้ากุ้ง) ที่ได้รับการยกย่องว่าไพเราะที่สุดเรื่องหนึ่งของไทย และเป็นต้นแบบของการแต่งกาพย์เห่เรือในยุคต่อมา

1. ข้อมูลพื้นฐานและลักษณะคำประพันธ์

• ผู้แต่ง: เจ้าฟ้าธรรมธิเบศรฯ (พระมหาอุปราชในสมัยสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศ)
• จุดมุ่งหมาย: ใช้เห่เพื่อความเพลิดเพลินและให้จังหวะแก่ฝีพายในขบวนเสด็จพยุหยาตราทางชลมารค (สันนิษฐานว่าทรงนิพนธ์ขึ้นเพื่อรำพันถึงเจ้าฟ้าสังวาลย์ในคราวตามเสด็จพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศไปนมัสการพระพุทธบาทสระบุรี)
• รูปแบบคำประพันธ์: กาพย์ห่อโคลง ประกอบด้วย โคลงสี่สุภาพ 1 บท นำหน้า แล้วตามด้วย กาพย์ยานี 11 ไม่จำกัดจำนวนบท (เนื้อความของโคลงและกาพย์บทแรกจะคล้ายคลึงกัน)

2. เนื้อหาทั้ง 4 ตอนหลัก (ที่เรียนในระดับ ม.6)


ตอนที่ 1: เห่ชมกระบวนเรือ

• สาระสำคัญ: พรรณนาความงดงามและความยิ่งใหญ่ของขบวนเรือพระที่นั่ง (เช่น เรือสุวรรณหงส์ เรือครุฑยุดนาค เรือไชย เรือคชสีห์) รวมถึงความพร้อมเพรียงของฝีพายและเสียงเห่เรือที่ดังกึกก้อง
• ตัวอย่างบทประพันธ์เด่น:"สุวรรณหงส์ทรงพู่ห้อย งามชดช้อยลอยหลังสินธุ์
เพียงหงส์ทรงพรหมินทร์ ลินลาศเลื่อนเตือนตาชม"

ตอนที่ 2: เห่ชมปลา

• สาระสำคัญ: ชมฝูงปลานานาชนิดที่แหวกว่ายในน้ำ (เช่น ปลานวลจันทร์ ปลาคางเบือน ปลาตะเพียน ปลากราย) โดยนำชื่อปลาหรือลักษณะของปลามาเปรียบเทียบกับความงามและอากัปกิริยาของนางอันเป็นที่รัก
• ตัวอย่างบทประพันธ์เด่น:"นวลจันทร์เป็นนวลจริง เจ้างามพริ้งยิ่งนวลปลา
คางเบือนเบือนหน้ามา ไม่งามเท่าเจ้าเบือนชาย"

ตอนที่ 3: เห่ชมไม้

• สาระสำคัญ: ชมพรรณไม้นานาชนิดริมฝั่งน้ำ (เช่น นางแย้ม จำปา ประยงค์ พุดจีบ พิกุล) โดยเชื่อมโยงชื่อและกลิ่นหอมของดอกไม้เข้ากับความทรงจำและความคิดถึงนาง
• ตัวอย่างบทประพันธ์เด่น:"พิกุลแกมกับแก้ว กลิ่นหอมแล้วแถมกลิ่นสมร
เห็นแก้วแล้วอาวรณ์ คิดถึงน้องนองน้ำตา"

ตอนที่ 4: เห่ชมนก

• สาระสำคัญ: ชมฝูงนกที่บินอยู่บนท้องฟ้าและเกาะตามกิ่งไม้ยามเย็น (เช่น นกยูง นกสร้อยทอง สาลิกา นกนางนวล นกแก้ว) สื่อถึงบรรยากาศยามพลบค่ำที่ยิ่งกระตุ้นความเศร้าและความอาลัยหา
• ตัวอย่างบทประพันธ์เด่น:"นกแก้วแจ้วแจ่มเสียง จับไม้เรียงเคียงคู่สอง
เหมือนพี่นี้ประคอง รับขวัญน้องต้องตามใจ"

3. คุณค่าด้านวรรณศิลป์ (จุดเน้นออกสอบบ่อย)

1. โวหารภาพพจน์ (เด่นมากในข้อสอบ):
• อุปมา (เปรียบเทียบ): "เพียงหงส์ทรงพรหมินทร์" (เปรียบเรือสุวรรณหงส์เหมือนหงส์ทรงของพระพรหม), "งามพริ้งยิ่งนวลปลา"
• อติพจน์ (กล่าวเกินจริง): "คิดถึงน้องนองน้ำตา", "เสียงสรวลระรี่ดัง ฟังวังเวงเพลงประโคม"
• สัทพจน์ (เลียนเสียงธรรมชาติ): "เสียงสรวลระรี่ดัง", "เรื่อยเรื่อยมาเรียงเรียง นกบินเฉียงไปทั้งหมู่"
2. การเล่นคำและเล่นเสียง:
• เล่นคำพ้องรูป/พ้องเสียง: เช่น คำว่า นวล (ปลานวลจันทร์ - ผิวนวลของหญิง), แก้ว (ดอกแก้ว - แก้วตา/ดวงใจ)
• สัมผัสสระและสัมผัสอักษร: ทำให้เกิดจังหวะที่ไพเราะและคล้องจองกับการพายเรือ เช่น "เรื่อยเรื่อยมาเรียงเรียง"
3. รสวรรณคดี:
• เสาวรจนี (ชมความงาม): ปรากฏในตอนชมเรือ ชมปลา ชมไม้ ชมนก
• วิปปโยค/สัลลาปังคพิสัย (คร่ำครวญ): ปรากฏแทรกอยู่ในทุกตอนเมื่อกวีมองเห็นธรรมชาติแล้วหวนคิดถึงนางผู้เป็นที่รัก



รายละเอียดผู้เขียนบทความ blog
blog name :
เจ้าของ blog :
วัน/ เดือน/ ปีเกิด :
สถานที่ทำงาน :
จำนวนบทความใน blog :
ระดับของ blog :
poon
นาย ธวัชชัย ศรีกงเหนือ
10/6/2551
-
3 เรื่อง
[ มือใหม่ ]